World Currencies: વિશ્વના તમામ દેશોના ચલણ, લિસ્ટ અને સંપૂર્ણ માહિતી (A-Z Guide)

World Currencies શું છે?

વિશ્વમાં દરેક દેશની પોતાની ચલણ (Currency) હોય છે. દેશો પોતાના દૈનિક વેપાર, ખરીદી-વેચાણ, વેપાર, પ્રવાસ અને આંતરરાષ્ટ્રીય લેવડદેવડ માટે ચલણનો ઉપયોગ કરે છે. અહીં અમે વિશ્વની મુખ્ય ચલણો World Currencies in Gujarati, તેમની કોડ, અને ઉપયોગ વિશે સરળ રીતે સમજાવ્યું છે.

Currency નો ઇતિહાસ

ચલણ હંમેશા કાગળના ટુકડા સ્વરૂપે નહોતું. તેનો રસપ્રદ ઇતિહાસ છે:

1. ફિયાટ મની (Fiat Money): 1971માં અમેરિકાએ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ નાબૂદ કર્યું. આજે વપરાતી તમામ કરન્સી ‘ફિયાટ’ છે. એટલે કે તેની પાછળ સોનું નથી, પણ સરકારનો વિશ્વાસ અને કાયદો છે.
2. કોમોડિટી મની (Commodity Money): પ્રાચીન સમયમાં મીઠું (Salt), પશુઓ, કોડી અને મસાલાનો ઉપયોગ ચલણ તરીકે થતો. (નોંધ: ‘Salary’ શબ્દ લેટિન શબ્દ ‘Sal’ એટલે કે મીઠા પરથી આવ્યો છે).
3. મેટાલિક મની (Metallic Money): રાજાશાહી વખતમાં સોના-ચાંદીના સિક્કા આવ્યા. તેનું મૂલ્ય તેમાં રહેલી ધાતુ જેટલું જ હતું.
4. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ (The Gold Standard): 19મી અને 20મી સદીની શરૂઆતમાં, દેશો જેટલી નોટો છાપતા, તેટલું સોનું રિઝર્વમાં રાખવું પડતું. આનાથી ફુગાવો કાબૂમાં રહેતો.

વિશ્વની મુખ્ય Currency List

🌏દેશનું નામ (Country)	💰ચલણ (Currency)	📝ચલણ કોડ (Currency Code)
અમેરિકા (USA)	યુ.એસ. ડોલર	USD
યુરોપિયન દેશો (Eurozone)	યુરો	EUR
યુનાઇટેડ કિંગડમ	પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ	GBP
જાપાન	જાપાનીઝ યેન	JPY
ભારત	ભારતીય રૂપિયા	INR
કેનેડા	કેનેડિયન ડોલર	CAD
ઓસ્ટ્રેલિયા	ઓસ્ટ્રેલિયન ડોલર	AUD
સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ	સ્વિસ ફ્રાંક	CHF
ચીન	ચાઇનીઝ યુઆન	CNY
સિંગાપુર	સિંગાપુર ડોલર	SGD
દુબઈ, UAE	યુએઈ દિરહામ	AED
રશિયા	રશિયન રૂબલ	RUB
દક્ષિણ કોરિયા	દક્ષિણ કોરિયન વોન	KRW
મેકસિકો	મેક્સિકન પેસો	MXN
બ્રાઝિલ	બ્રાઝિલિયન રીઅલ	BRL

નોંધ: વિશ્વમાં 180+ દેશો છે અને દરેક દેશની પોતાની ચલણ હોય છે. અહીં મુખ્ય ચલણોની યાદી આપવામાં આવી છે.

Currency ના પ્રકાર

વિશ્વમાં ફાય્દાકીય ચલણો અને અંતરરાષ્ટ્રીય લેવડદેવડ માટે યોગ્ય ચલણો સૌથી વધુ ઉપયોગમાં આવે છે:

1. સ્ટેબલ કરન્સી (Stable Currency): USD, EUR, GBP.
2. અસ્થિર કરન્સી (Volatile Currency): કેટલાક વિકાસશીલ દેશોની ચલણ.
3. ક્રિપ્ટો કરન્સી (Crypto Currency): બિટકોઇન (Bitcoin), ઇથિરિયમ. (Digital Currency)

Currency Code શું છે?

દરેક ચલણ માટે ત્રણ અક્ષર નો કોડ (3-letter Currency Code) હોય છે, જેના પ્રમાણે કયા દેશ ની Currency છે તે ઓળખવામાં મદદરૂપ હોય છે, ઉદાહરણ તરીકે,

• ભારતીય રૂપિયા = INR
• યુ.એસ. ડોલર = USD
• યુરો = EUR
• કેનેડિયન ડોલર = CAD

🔗 વધુ વાંચો: ભારત સામાન્ય જ્ઞાન (India GK): સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા | Helpful Guide

Currency નો ઉપયોગ

• વ્યાપાર માટે: દેશો વચ્ચે માલ-સામાનનું વેચાણ ખરીદી માટે.
• મુસાફરી માટે: વિદેશમાં ખર્ચ અને ખરીદી માટે.
• અંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણ માટે: ફોરેન સ્ટોક અને ક્રિપ્ટો ટ્રેડિંગ માટે.

Currency કેવી રીતે બદલી શકાય?

• Bank: સ્થાનિક બેંક અને ફોરેન એજન્સીઓ દ્વારા.
• ATM: ઘણા દેશોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ATM કાર્ડ ચલાવાય છે.
• Online ફોરેક્સ પ્લેટફોર્મ: ટ્રેડિંગ દ્વારા.

Currency પર અસર કરતી બાબતો

• આર્થિક સ્થિતિ: દેશની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત હોય તો ચલણ મજબૂત રહે છે.
• સપ્લાય અને ડિમાન્ડ: જો માંગ વધારે હોય તો કિંમત વધી શકે છે.
• રાજકીય અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ: યુદ્ધ, નીતિ, Tax ના ફેરફાર પર ચલણ અસર કરે છે.

Currency રેટ Mechanism: ભાવ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

આ સૌથી ટેકનિકલ પણ મહત્વનો મુદ્દો છે. કરન્સી રેટ બે રીતે નક્કી થાય છે:

A. ફ્લોટિંગ રેટ (Floating Exchange Rate)

વિશ્વની મુખ્ય કરન્સીઓ (USD, EUR, INR, GBP) આ સિસ્ટમ પર ચાલે છે.

• આમાં સરકાર ભાવ નક્કી નથી કરતી.
• બજાર (Market) નક્કી કરે છે. જો ખરીદનારા વધુ હોય તો ભાવ વધે, વેચનારા વધુ હોય તો ભાવ ઘટે.

B. ફિક્સ્ડ અથવા પેગ્ડ રેટ (Fixed/Pegged Rate)

કેટલાક દેશો પોતાની કરન્સીને કોઈ મોટી કરન્સી (જેમ કે ડોલર) સાથે બાંધી દે છે.

• ઉદાહરણ: યુએઈ દિરહામ (AED) અને સાઉદી રિયાલ (SAR) નો ભાવ ડોલર સામે ફિક્સ હોય છે. ક્રૂડ ઓઈલના વેપારને સ્થિર રાખવા માટે તેઓ આવું કરે છે.

Purchasing Power Parity (PPP) અને Big Mac Index

તમને થશે કે 1 ડોલર = 91 રૂપિયા છે, તો શું અમેરિકનો 91 ગણા અમીર છે? ના!
અર્થશાસ્ત્રમાં PPP નો સિદ્ધાંત છે.

• ઉદાહરણ: ભારતમાં એક બર્ગર 100 રૂપિયાનું મળે છે. અમેરિકામાં તે જ બર્ગર 5 ડોલર (લગભગ 458 રૂપિયા) નું મળે છે.
• એટલે કે, ભારતમાં 100 રૂપિયામાં જે વસ્તુ મળે છે, તે માટે અમેરિકામાં વધુ પૈસા ખર્ચવા પડે છે.
• આ સરખામણીને ‘Big Mac Index’ કહેવાય છે, જે ધ ઇકોનોમિસ્ટ મેગેઝિન દ્વારા બહાર પાડવામાં આવે છે. આ દર્શાવે છે કે સ્થાનિક લેવલે કરન્સીની ખરીદશક્તિ કેટલી છે.

ફોરેક્સ માર્કેટ (Forex Market Details)

શેરબજાર સવારે ખુલે અને સાંજે બંધ થાય, પણ કરન્સી માર્કેટ (Forex) સોમવારથી શુક્રવાર 24 કલાક ચાલુ રહે છે.

• સૌથી વધુ ટ્રેડ થતી જોડી: EUR/USD (યુરો અને ડોલર).
• PIP (Percentage in Point): કરન્સીના ભાવમાં થતા સૌથી નાના ફેરફારને PIP કહેવાય. સામાન્ય રીતે દશાંશ પછીના ચોથા આંકડાને (0.0001) PIP ગણવામાં આવે છે.
• SWIFT Code: જ્યારે તમે એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં પૈસા મોકલો છો, ત્યારે બેંકો SWIFT નેટવર્કનો ઉપયોગ કરે છે. આ એક મેસેજિંગ સિસ્ટમ છે જે સુરક્ષિત ટ્રાન્ઝેક્શનની ખાતરી કરે છે.

અસલી અને નકલી નોટ વચ્ચેનો તફાવત (Security Features)

વિશ્વની દરેક ચલણી નોટોમાં નકલી નોટો (Counterfeit Currency) થી બચવા હાઈ-ટેક ફીચર્સ હોય છે. ભારતીય રૂપિયા અને ડોલર માટે આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:

1. વોટરમાર્ક (Watermark): પ્રકાશની સામે નોટ રાખતા ગાંધીજી કે જે-તે દેશના નેતાનું ચિત્ર દેખાવું જોઈએ.
2. સિક્યુરિટી થ્રેડ (Security Thread): નોટની વચ્ચે એક તાર હોય છે, જેના પર ‘RBI’ અથવા ‘Bharat’ લખેલું હોય છે.
3. ઇન્ટેગ્લિઓ પ્રિન્ટિંગ (Intaglio Printing): અસલી નોટમાં અમુક ભાગ (જેમ કે અશોક સ્તંભ) ઉપસેલો હોય છે, જે અંધજન પણ સ્પર્શથી ઓળખી શકે છે.
4. કલર શિફ્ટિંગ શાહી: અમુક આંકડાઓનો રંગ નોટને ત્રાસી કરવાથી બદલાય છે (જેમ કે લીલામાંથી વાદળી).

ડિમોનેટાઈઝેશન (Demonetization) વૈશ્વિક સ્તરે

માત્ર ભારતમાં જ 2016માં નોટબંધી નથી થઈ. વિશ્વમાં ઘણા દેશોમાં આવું બન્યું છે:

• ઝિમ્બાબ્વે: ત્યાં ફુગાવો એટલો વધી ગયો હતો કે તેઓએ 100 ટ્રિલિયન ડોલરની નોટ બહાર પાડી હતી, અને છેવટે જૂની કરન્સી બંધ કરી નવી દાખલ કરવી પડી.
• વેનેઝુએલા: અવારનવાર કરન્સીમાંથી ‘શૂન્ય’ (Zeros) ઘટાડવા માટે નોટબંધી કરે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)❓